Als we het hebben over de kerk in Wijthmen denken we aan het “Reoboth” aan de Heinoseweg  of aan de kerk van “de Parochie Maria v Altijd Durende Bijstand” aan de Valkenbergweg-Erfgenamenweg.

Maar er bestond al een kerkje in Wijthmen ruim voor de bouw van de voorgenoemde kerkgebouwen.

 

EEN VOORGESCHIEDENIS

In de Bataafse en Franse tijd (1795-1813) komt er een eind aan de scheiding tussen kerk en staat.

Voor deze tijd kon het Hervormde geloof op ondersteuning rekenen van de overheid, Katholieken en andere Gezindten mochten hun geloof niet openbaar uitoefenen, ook mochten ze geen openbare ambten bekleden.

Ze werden in feite behandeld als tweederangsburgers.

In het begin van de 16e eeuw tot ongeveer half 18e eeuw vond het protestantisme langzaam maar zeker aanhangers, wat zou leiden tot een grote meerderheid in Zwollerkerspel.

Bijzonder is dat de inwoners van Herfte, Wijthmen en Zalné voor het grootste gedeelte katholiek bleven. (half 18e eeuw wordt er voor Wijthmen gesproken over 75% katholieken)

Dit kon ontstaan doordat veel (clandestiene) priesters – missie werkers volgens Rome – diensten gingen lezen in zogenaamde  schuilkerken (schuren of boerderijen)

Dit was natuurlijk van de overheid niet toegestaan, later werd het oogluiken toegestaan. Voorwaarde was dan wel dat het gebouw geen kerkelijke kenmerken mocht bezitten, geen torens, verfraaisels of andere in het oog springende zaken.

 

BEGINFASE VIA BROEKHUIZEN, EMMEN, WIJTHMEN, HOONHORST NAAR WEER WIJTHMEN

arnodus-waeijer-1606-1692-webpag

Arnodus Waeijer stichtte in 1635 de statie “Broekhuijsen”

Arnodus Waeijer (1606-1692) stichtte in 1635 in het buurtschap Broekhuizen de statie “Broekhuijsen” (schuilkerk)  onder het Kerspel Dalfsen.

Ook onze buurtschappen vielen onder deze uitgestrekte statie.

Hij was Aartspriester van Overijssel en pastoor van Zwolle,  één van de grondlegger van de Katholieke Kerk naar de Hervorming.

Huize Rutenberg bood hem en ook andere priesters onderdak en bescherming tijdens het heimelijk uitoefenen van hun taken en het zich ophouden in de omgeving.

rutenbergtek2rutenbergtek1

Aanzicht van binnen- en buitenzijde van Ruytenberg, pentekening door  C. Pronk uit 1730,

Het gebouw werd in 1828 gesloopt en vervangen door een veel bescheidener gebouw, eveneens werden de grachten gedempt

Door de grote afstand naar de schuilkerk voor Wijthmen en omgeving werd er in 1690 in het buurtschap Emmen in een boerderij een nieuwe schuilkerk ingericht.

Op 16 juni 1700 werd de Zwollenaar Johannes Josephus Kattenbelt tot pastoor benoemd.

Door het  wegvallen van “de bescherming ”  van Huize Rutenberg, –  het kwam in Protestante handen – richtte hij een schuilkerk in Wijthmen in tussen de vele Katholieken in de omgeving.

Hij vond een geschikte plaats bij een boerderij langs de toen zo belangrijke oudeTwentseweg, thans oude Wijthmenerweg.

Het was een simpele boerderij, het “Thoonenhuus” genoemd naar de toenmalige bewoners in 1711.

schuilkerk-wijthmen

Het Thoonenhuis in de vorige eeuw, het gebouw was in 1711 simpeler van opzet

De bewonersgeschiedenis van dit “Thoonenhuis” is tot op heden achtereenvolgens o.a. Antonius Damman, Antonius Habers, H.J. Habers, Koenjer en de huidige bewoner Fakkert.

Deze boerderij was dus feitelijk de eerste Kerk in Wijthmen, ook al spreken we hier van schuilkerk.

Kattenbelt verzorgde hier de eerste diensten vanaf 17 febr. 1711.

Tot zijn dood in 1733 bleef  Kattenbelt dit in Wijthmen doen, maar ook elders.

Zijn opvolgers in Wijthmen waren achtereenvolgens  Gerardus Joannes Zeijger, door ziekte gestopt in 1769 en  Gerardus Michaël Hampzinck.

Hampzinck maakte,  wellicht door het verlies van de schuilkerk in Emmen en het aanzien van de statie in Wijthmen zijn definitieve keuze in 1770 voor een officiële kerk in Hoonhorst.

Ook de Katholieken uit Wijthmen – eerst onder groot protest – zouden tot de realisatie van de huidige Kerk in Wijthmen tot 1951 in Hoonhorst gaan kerken.

==

Bronnen:

Het Overijssels Geschiedenisboek door Jan ten Hove

Het verleden van Wijthmen door jan ten Hove

Een mooi geloof Ton H.M. van Schaik 2003.

De Havezaten in Salland en hun bewoners door Gevers en Mensema

Twaalf kapittels over ontstaan, bloei en doorwerking van de Moderne Devotie Rudolf van Dijk

Geschiedenis van de Sint Cyriacusparochie Hoonhorst-Dalfsen 1995

gerardhulsmann