16. Het kadaster

Dankzij de invoering van het kadaster in 1832 hebben we voor het eerst de beschikking over nauwkeurige kaarten van het gebied. Een uit de diverse minuutplans samengestelde kaart geeft een prachtig overzicht van het grondgebruik. Verder komen we op de kadasterkaarten nu boerderijnamen tegen als Hoeksboer, Vonderman, Nijboer, Homberg, Konstapel, Kroes, Bulder, Mannes, Hoekbrink, Brunink, de Belten en Fakkert. Langs de Twentse weg lag het erve Wittenbeld, dat later bekend zou staan als herberg De Mol. Of de boerderij ook al in deze tijd als café functioneerde is niet bekend. De voor zover bekend eerste keer dat de naam van de herberg in de bronnen opduikt is in oktober 1867, toen de erfgenamen van de marke hier een van hun laatste officiële vergaderingen hielden. Uit de oorspronkelijke aanwijzende tafels, waarin de eigenaars van de diverse percelen staan opgetekend, blijkt dat er wat betreft de bezitsverhoudingen in vergelijking met de 17 de en 18 d’ eeuw grote veranderingen waren opgetreden. Inmiddels hadden plaatselijke boeren ruim de helft van het totale grondbezit in handen, terwijl het aandeel van grootgrondbezitters sterk was teruggelopen. Deze verandering in de structuur van het grondbezit was onder meer tot stand gekomen omdat de overheid, de adel en de burgers – in meer of mindere mate gedwongen door geldgebrek – een groot deel van hun landbezit hadden moeten verkopen. Dat juist de boeren het geld bijeen konden brengen om dit land  te kopen, was onder meer to danken aan het gegeven dat de prijzen van agrarische producten in de tweede helft van de 18 d’ eeuw sterk waren gestegen en tot 1817 op een ongekend niveau bleven. De hogere opbrengsten maakten het mogelijk dat de agrarische sector niet langer voornamelijk voor de eigen behoeften produceerde, maar zich kon richten op productie voor de markt. Het rendement van de veehouderij nam eveneens toe, waarbij werd geprofiteerd van de verhoging van de opbrengsten in de akkerbouw. Omdat er meer voedergewassen werden geteeld, zoals boekweit, voederknollen en aardappelen, was het mogelijk meer vee te houden. Meer vee betekende meer mest, zodat de laaggelegen gronden in weilanden konden worden omgezet.

De veranderde bezitsverhoudingen worden bevestigd door het boek der huizen, zoals dezelve in den jare 1839 genommerd zijn. Volgens dit overzicht waren 25 van de 41 huizen in Wijthmen eigendom van de bewoners.

Bewerking van de kadastrale kaart, opgemeten 1810-1832

 Bewerking v/d kadastrale kaart, opgemeten 1810-1832

Bij de kaart hierboven in rood de erven in het gebied rond Wijthmen. De Witte percelen zijn in gebruik voor akkerbouw, de donkergroene percelen als weiland, de lichtgroene percelen als hooiland en de bruine percelen zijn met bossen beplante zandbelten. De donkergroen percelen geven bos- en bomenaanplant weer. Het gearceerde gedeelte duidt de markegronden aan. Zie voor  detail ook de kaart hieronder aangegeven.

Bewerking v/d kadastrale kaart, opgemeten 1810-1832

 Bewerking v/d kadastrale kaart, opgemeten 1810-1832

Op de bovenstaande kaart in rood de erven in het gebied rond Wijthmen. De Witte percelen zijn in gebruik voorakkerbouw, de donkergroene percelen als weiland, de lichtgroene  percelen als hooiland en de bruine percelen zijn  met bossen beplante zandbelten. De donkergroene percelen geven bos- en bomenaanplant weer.